AB’nin Sürdürülebilir Ürünler için Eko-tasarım Tüzüğü (ESPR) kapsamında, satılmayan hazır giyim, giyim, aksesuar ve ayakkabıların imhasını önlemeye yönelik yeni tedbirler, 19 Temmuz 2026’dan itibaren büyük şirketler için uygulanmaya başlayacak. Orta ölçekli şirketlerin ise bu ürün gruplarına yönelik imha yasağına 2030 yılında uyması bekleniyor. Yetki devri ve uygulama tüzükleri, işletmelerin yeni gerekliliklere uyum sağlamasına destek olacak.
9 Şubat 2026 tarihinde Avrupa Komisyonu tarafından kabul edilen kurallar, israfın azaltılmasına, çevresel zararın düşürülmesine ve sürdürülebilir iş modellerini benimseyen şirketler için eşit bir rekabet ortamı oluşturulmasına yönelik tasarlandı. Böylece şirketlerin daha döngüsel bir ekonominin faydalarından yararlanması amaçlanıyor.
ESPR kapsamındaki açıklama yükümlülüklerine ilişkin kurallar halihazırda büyük şirketler için geçerli olup, 2030 yılında orta ölçekli şirketler için de uygulanacak.
Avrupa’da her yıl satılamayan tekstillerin %4–9’u hiç kullanılmadan imha ediliyor
Avrupa’da her yıl tahmini olarak satılamayan tekstillerin %4–9’u, tüketiciye ulaşmadan imha ediliyor. Bu atık, yaklaşık 5,6 milyon ton CO2 emisyonu oluştururken, bu rakam 2021 yılında İsveç’in toplam net emisyonuna neredeyse eşdeğer miktarda.
Sadece Fransa’da her yıl yaklaşık 630 milyon euro değerinde satılamayan ürün imha ediliyor. Online alışveriş de bu sorunu artırıyor. Almanya’da her yıl yaklaşık 20 milyon iade edilen ürün çöpe atılıyor.
Bu israfı azaltmak amacıyla ESPR, şirketlerin imha ettikleri satılamayan tüketici ürünlerine ilişkin bilgileri açıklamasını zorunlu kılıyor. Ayrıca satılamayan hazır giyim, giyim aksesuarları ve ayakkabıların imhasına yönelik bir yasak getiriyor.
Yeni düzenlemelerle neler değişecek?
Kabul edilen yetki devri ve uygulama tüzükleri, işletmelerin bu gerekliliklere uyumunu şu şekilde destekleyecek:
İstisnaların netleştirilmesi: Yetki devri tüzüğü, imhaya yalnızca güvenlik gerekçeleri veya ürün hasarı gibi belirli ve gerekçelendirilmiş durumlarda izin verileceğini ortaya koyuyor. Uyum sürecini ise ulusal makamlar denetleyecek.
Açıklamanın kolaylaştırılması: Uygulama tüzüğü, işletmelerin imha ettikleri satılamayan tüketici ürünlerinin miktarlarını bildirmeleri için standartlaştırılmış bir format getiriyor. Bu yükümlülük Şubat 2027’den itibaren uygulanacak ve şirketlere uyum için yeterli süre tanınacak.
Stokların imha edilmesi yerine, şirketlerin stok yönetimini daha etkin yapmaları, iadeleri yönetmeleri ve yeniden satış, yeniden üretim, bağış veya yeniden kullanım gibi alternatifleri değerlendirmeleri teşvik ediliyor.
Çevre, Su Dayanıklılığı ve Rekabetçi Döngüsel Ekonomi’den Sorumlu Komisyon Üyesi Jessika Roswall, tekstil sektörünün sürdürülebilirlik dönüşümüne öncülük ettiğini ancak hâlâ zorluklar bulunduğunu belirtti. Roswall; “Atık verileri harekete geçme ihtiyacını ortaya koyuyor. Bu yeni önlemlerle tekstil sektörü sürdürülebilir ve döngüsel uygulamalara yönelme konusunda güçlendirilecek; rekabet gücümüzü artırıp bağımlılıklarımızı azaltabileceğiz” dedi.
Moda devleri ve lüks markalar yeni düzenlemelerden en çok etkilenen gruplar arasında
Küresel hızlı moda markalarının yeni düzenlemeden en çok etkilenen gruplar arasında yer alması bekleniyor. Yüksek hacimli üretim modelleri üzerine kurulu moda devleri için, yeni kurallarla uyumlu bir strateji geliştirmek marka değerini korumak ve rekabet avantajını sürdürmek açısından kritik önem taşıyor.
