Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından tekstil sektöründe çevresel performansın artırılması amacıyla hazırlanan yeni “Tekstil Tesisleri Hakkında Uygulama Genelgesi” 6 Ağustos 2026 tarihi itibarıyla onaylayarak yürürlüğe girdi. Genelgede, Bakanlık ile HAVELSAN arasındaki iş birliği protokolü kapsamında HAVELSAN tarafından geliştirilen İnovatif Raporlama ve İnceleme Sisteminin (İRİS) tekstil sektöründe pilot olarak uygulamaya geçmesine ilişkin hükümler de yer alıyor.
Yeni düzenleme ile hava emisyonlarının, su kullanımının ve atık yönetimi süreçlerinin daha etkin bir şekilde takip edilmesi hedefleniyor.
Bakanlıktan yapılan açıklamaya göre İRİS, sanayi kaynaklı hava kirliliğinin değerlendirilmesi ve yönetilmesi amacıyla geliştirilen dijital bir platform olarak faaliyet gösterecek.
Sistem, tesislerin etki alanlarına yerleştirilecek sabit kamera ve izleme sistemleri üzerinden anlık görüntüleme yapabilecek, elde edilen verileri analiz ederek baca gazı artım sistemlerinin performansını ve sanayi kaynaklı hava kirliliğini değerlendirecek.
Olağan dışı durumların tespit edilmesi halinde uygulama, belirlenen kullanıcılara anlık uyarılar göndererek gerekli tedbirlerin zamanında alınmasına katkı sunacak.
Genelge kapsamında yerel yönetimler ve sanayi bölgelerinde ilgili idareler, İRİS uygulamasının etkin çalışabilmesi için gerekli termal ve spektral kamera sistemlerinin temini, kurulması ve sistem entegrasyonundan sorumlu olacak.
Genelge, talep eden tesislerin, kontrol sistemi (SCADA) üzerinden elde edilen işletme verilerinin de arıtma sistemlerinin faaliyetlerinin takibi için Bakanlıkça belirlenecek kriterlere uygun olarak İRİS’e entegre edilmesine imkân tanıyor. Böylece dinamik akım şeması, filtre sistemleri, ramöz brülörü, by-pass damperlerinin konumları, önemli proses parametreleri (gerilim ve akım, filtre basınç farkı, fan hızı, sıcaklık, enerji tüketimi gibi) uzaktan izlenebilecek.
Hava emisyonlarına yeni yükümlülükler
Genelgenin hava kirliliğine ilişkin hükümleri kapsamında, ısıl sabitleme (termofiksaj) işlemlerinin gerçekleştirildiği ve günlük 5 tonun üzerinde üretim kapasitesine sahip tesislerde ramöz ünitelerinde baca gazı arıtma sistemi bulundurulması ve ünite ile eş zamanlı çalışması zorunlu hale getirildi.
Arıtma sistemlerinin, bakım ve onarım süreleri hariç olmak üzere toplam işletme süresinin en az yüzde 90’ında çalıştırılması gerekecek.
Kaplama, boyama, apreleme, laminasyon, termofiksaj, kurutma, ramöz, baskı ve terbiye ile ilgili ısıl işlemlerinin gerçekleştirildiği ünite bacalarından kaynaklanan uçucu organik bileşik (UOB) emisyonlarının azaltılması amacıyla; ön yıkama yapılması, baca gazı arıtım sistemlerinde yağların ayrı toplanmasına ve enerji geri kazanımına imkân veren tekniklerin kullanılması, ayrıca iplik üretimi ve örgü işlemi yapan makinelerde mineral yağ yerine yüksek biyobozunurluğa sahip su bazlı ya da sentetik organik yağ bazlı örgü yağların tercih edilmesi gerekecek.
Genelgede ayrıca hava emisyonuna ilişkin sınır değerler belirlendi. Buna göre, kaplama, boyama, apreleme, laminasyon, baskı, yanma, termofiksasyon işlemlerinin günde 5 tonun üzerinde olan işletmelerde, İRİS uygulamasına veri aktarımı sağlanması halinde, toplam uçucu organik bileşik emisyonları için sınır değer 40 mg/Nm³ olarak açıklandı.
İRİS uygulamasına veri aktarımı sağlayan ve arıtma sistemi bulunan tesislerde, yıl içerisinde farklı günlerde gerçekleştirilen emisyon ölçümlerinin belirlenen sınırları üçten fazla aşmaması durumunda tesislerin emisyon limitlerine uyduğu kabul edilecek.
Su geri kazanımı konusunda OSB’lere özel hükümler getirildi
Genelgenin su kirliliğine ilişkin hükümleri ise tekstil sektöründe su tüketiminin azaltılması ve atıksuların yeniden kullanımının yaygınlaştırılmasını hedefliyor. Bu kısımda yer alan maddeler, günlük 10 ton ve üzeri kapasiteli tekstil elyafı ve tekstil mamullerinin ön işlemleri, boyaması ve aprelemesinin gerçekleştiği tekstil işletmelerini kapsıyor.
Boyama yapan tekstil işletmelerinde, boyama proseslerinden kaynaklanan atıksuların tamamının uygun yöntemlerle arıtılarak uygun görülen alanlarda yeniden kullanılması veya tesis faaliyetlerinden kaynaklı toplam atıksuyun en az yüzde 10’unun geri kazanılarak proseslerde kullanılması gerekecek.
Organize Sanayi Bölgeleri içerisinde faaliyet gösteren tesisler için de özel hükümler getirildi. OSB merkezi atıksu arıtma tesisi çıkışında en az yüzde 10 oranında atıksu geri kazanımı yapılması ve elde edilen suyun proses suyu olarak kullanılması halinde işletmeler yukarıda su kirliliğine ilişkin bahsi geçen yükümlülüklerden muaf tutulacak.
Su tasarrufunun artırılması amacıyla tesislerde su yumuşatma sistemlerinin sensörlerle izlenmesi, rejenerasyon sonrası oluşan suların mümkün olması halinde yeniden kullanılması, soğutma sularının ayrı toplanarak yeniden değerlendirilmesi ve kirletici yükü düşük atıksuların ayrı toplanarak yeniden kullanılması gibi uygulamalar teşvik edildi.
Genelgede ayrıca sürekli çalışan makinelerde su debisi kontrol cihazları ve otomatik kapatma vanalarının kullanılması, taşar yıkama yerine kesikli yıkama yöntemlerinin tercih edilmesi ve kimyasalların ayrı hatlarla çevrim içi dağıtıldığı ve uygulamadan hemen önce karıştırıldığı dağıtım sistemlerinin kullanılması öngörülen tedbirler arasında yer aldı.
Ayrıca günlük 1 tonun üzerinde kumaş merserizasyonu yapan tesislerde kostik içeren atıksuların geri kazanılması veya diğer ön işlemlerde yeniden kullanılması zorunlu tutuldu.
Hükümlere uymayanlara idari yaptırım uygulanacak
Genelgede yer alan hükümlere aykırı hareket eden tesisler hakkında Çevre Kanunu kapsamındaki idari yaptırımlar uygulanacak. İRİS görüntüleme uygulamasının en geç 31 Aralık 2026 tarihinde faaliyete geçmesi öngörülürken, zorunlu arıtma sistemlerinin kurulumu ve devreye alınması işlemlerinin ise 31 Aralık 2028’e kadar tamamlanması gerekecek.
Yeni düzenlemeyle birlikte Bakanlık, tekstil sektöründe dijital çevre denetimi, kaynak verimliliği ve sürdürülebilir üretim uygulamalarını daha ileri bir aşamaya taşımayı hedefliyor. Genelgenin yürürlüğe girmesiyle birlikte 2022/20 sayılı “Tekstil Sektöründe Temiz Üretim Uygulamaları” konulu genelge de yürürlükten kaldırıldı.