Avrupa Yolsuzlukla Mücadele Ofisi (OLAF) öncülüğünde, İtalya’daki Carabinieri birlikleri ile Türk gümrük makamlarının ortak yürüttüğü soruşturmada, İtalya’dan Türkiye’ye yasa dışı yollarla gönderilen yaklaşık 4 bin 200 ton tekstil atığı tespit edildi. Euronews’in haberine göre, OLAF şüpheli sevkiyatları belirleyerek Türk makamlarını bilgilendirdi. Varış noktasında gerçekleştirilen kontrollerde ise yasa dışı sevkiyat ortaya çıkarıldı.
İnceleme yüksek oranda akrilik lif içeren tekstil atıklarının yasa dışı sevkiyatına odaklandı.
Çevrede 200 yıla kadar kalabilen ve daha karmaşık geri dönüşüm süreçleri gerektiren sentetik içerikli bu atıkların bertarafı, sıkı çevre düzenlemeleri ve yüksek maliyetlere tabi tutuluyor.
Yetkililer, çevre mevzuatı ile geri dönüşüm maliyetlerini aşmayı hedefleyen bu sistemin yüksek kazanç sağlayan yasa dışı bir operasyon olduğunu belirtti. Soruşturmacılar, atık sevkiyatlarının bu yükümlülüklerden kaçınmak amacıyla yanlış etiketlenerek gerçekleştirildiğini tespit etti.
OLAF Genel Direktörü Petr Klement, “Belirli türde tekstil atıklarının geri dönüşüm maliyetlerini ya da çevre düzenlemelerine uyum yükümlülüğünü yasa dışı yollarla ortadan kaldıran bu tür düzenekler, örgütlü şebekeler için önemli bir yasa dışı kazanç kapısı oluşturuyor” açıklamasında bulundu.
Klement, soruşturmanın çevre suçlarıyla mücadelede uluslararası iş birliğinin hem ekonomik çıkarların hem de çevrenin korunması açısından giderek daha fazla önem kazandığını gösteren örneklerden biri olduğunu ifade etti.
Binlerce ton tekstil atığı daha tespit edildi
İncelemeler sırasında ilk etapta belirlenen 4 bin 200 tonluk tekstil atığına ek olarak, Türkiye’de çevre mevzuatına uygun olmadığı öne sürülen bir geri dönüşüm tesisine bağlı depoda yaklaşık 2 bin 100 ton tekstil atığı daha bulundu. Yetkililer ayrıca ayrı bir sevkiyatla ülkeye getirilen başka bir tekstil atığı yığınına da ulaştı.
Soruşturma sonucunda tespit edilen yasa dışı atık miktarı bunlarla da sınırlı kalmadı. OLAF’ın açıklamasına göre, “İtalya kaynaklı ve aynı sahtekârlık şemasıyla bağlantılı ilave 768 ton tekstil atığı da, yanlış etiketlenmiş halde ve yasa dışı biçimde boşaltılmaya hazır olarak Mersin Limanı’nda depolanmış halde bulundu.”
Operasyon ardından İtalya’da yaptırımları da beraberinde getirdi. OLAF’ın aktardığı bilgilere göre, Carabinieri ekipleri bu hafta şüpheli ihracatlarla bağlantılı olduğu değerlendirilen Brescia’daki bir iş kompleksine baskın düzenledi. Şirket tesislerine ve operasyonda kullanıldığı iddia edilen kamyon filosuna el konulurken, yaklaşık 12 milyon euro değerindeki mali varlıklara da tedbir uygulandı.
AB üyesi beş ülkeden ultra hızlı modaya karşı çağrı
Operasyon, Avrupa’da tekstil atıklarının sınır ötesi hareketine ilişkin denetimlerin sıkılaştırıldığı bir dönemde gerçekleştirildi.
Avrupa Komisyonu, atıkların yeniden kullanılabilir ürün olarak yanlış etiketlenerek yurt dışına gönderilmesini önlemeyi amaçlayan yeni tekstil atığı yönetimi kurallarını 2025 yılında yürürlüğe koymuştu.
Bu arada Fransa öncülüğünde bir araya gelen beş Avrupa Birliği üyesi ülke, Komisyonun daha ileri adımlar atmasını sağlamak amacıyla kısa süre önce ultra hızlı modaya karşı koordineli bir girişim başlattı.
Euronews’in ulaştığını belirttiği bir belgede, söz konusu ülkeler hızla büyüyen ultra hızlı moda modelinin çevresel hedefleri tehdit ettiği, atık yönetim sistemleri üzerinde ciddi baskı oluşturduğu ve sürdürülemez tüketim alışkanlıklarını teşvik ettiği değerlendirmesinde bulundu.
Çin merkezli Shein ve Temu gibi platformlardan Avrupa pazarına giren ultra hızlı moda ürünlerindeki artışa dikkat çeken beş ülke, “Çevrim içi platformlar üzerindeki denetim ve kontrolü güçlendirin, piyasa gözetimini artırın ve Döngüsel Ekonomi Yasası ile Piyasa Gözetimi Tüzüğü kapsamındaki uygulama boşluklarını kapatın” çağrısında bulundu.
Komisyona iletilen talepler arasında, Avrupa Birliği’nin tekstil atığı kuralları kapsamında ilave performans gerekliliklerinin getirilmesi, kapalı devre geri dönüşüm sistemine geçişin desteklenmesi ve genişletilmiş üretici sorumluluğu mekanizmalarının güçlendirilmesi de yer aldı.
Beş ülke, mevcut uygulamaların aşırı tüketimi teşvik ettiğini ve bunun sonucunda çok büyük miktarda tekstil atığı oluştuğunu savunuyor.
Fransa Ekolojik Dönüşüm Bakanı Monique Barbut, 25 Haziran’da çevre bakanlarının katılımıyla gerçekleştirilen toplantıda yaptığı açıklamada, “Bu alanda görece ilerideyiz ve kendi deneyimimizi, ayrıca Avrupa’nın bu konuda da nasıl birlikte ilerleyebileceğini paylaşabilmekten memnuniyet duyuyoruz,” dedi.